Anarchopedia - Kontribuoj de Uzulo [en]

User:Equi/An

2010-09-05T13:44:26Z

Equi: copie http://eo.wikipedia.org/wiki/Anarkiismo

'''Anarkiismo''' aŭ '''anarĥiismo''' (de la [[Greka lingvo|greka]] ἀν (sen) + ἄρχειν (regni) + ισμός (de la radiko ιζειν), "sen regnestroj"<ref>[http://www.m-w.com/dictionary/anarchy Anarchy], [[Merriam-Webster]]'s Online dictionary</ref>) estas [[politika filozofio]] kiu inkluzivas teoriojn kaj teniĝojn, kiuj malakceptas devigan registaron (la [[Ŝtato|ŝtaton]]) kaj subtenas ĝian malestigon, ofte pro pli ampleksa malakcepto de nevolonta aŭ porĉiama aŭtoritato. ''La Konciza Oksforda Vortaro pri Politiko'' (''The Concise Oxford Dictionary of Politics'') difinas anarkiismon kiel "grupon da ismoj kaj teniĝoj centrigitaj sur la kredo ke [[registaro]] kaj malutilas kaj nenecesas."

Estas multaj specoj kaj tradicioj de anarkiismo<ref>[[Peter Kropotkin|Kropotkin, Peter]]. ''Anarchism: A Collection of Revolutionary Writings'', Courier Dover Publications, 2002, p.5</ref><ref>{{cite journal|author=R.B. Fowler|title=The Anarchist Tradition of Political Thought|year=1972|journal=Western Political Quarterly|volume=25|issue=4|pages=738–752|doi=10.2307/446800}}</ref>, kaj ne ĉiuj el tiuj estas reciproke ekskludaj.<ref>Sylvan, Richard. "Anarchism". ''A Companion to Contemporary Political Philosophy'', editors Goodwin, Robert E. and Pettit, Philip. Blackwell Publishing, 1995, p.231</ref> Laŭ la ''Oksforda Akompanlibro al Filozofio'' (''Oxford Companion to Philosophy''), "ne estas iu nura difina pozicio kiun tenas ĉiuj anarkiistoj, krom ilian malakcepton de deviga registaro, kaj tiuj, kiujn oni konsideras anarkiistoj, maksimume dividas ian familian similaspekton." Anarkiistoj tenas malsamajn vidojn pri la [[Ekonomio|ekonomia]] organizo de socio; iuj preferas [[Anarki-komunismo|anarki-komunismon]], anarki-kolektivismon. Anarkiismaj pensoskoloj malsamas fundamente, kaj subtenas ion ajn de ekstrema individuismo al tuta kolektivismo. Iuj anarkiistoj kontraŭis (kaj kontraŭas) trudadon, dum aliaj ĝin subtenis (kaj subtenas), precipe forme de perforta revolucio sur la vojo al anarkio aŭ [[utopio]].

== Originoj ==
Kontraŭstaro al la ŝtato kaj al hierarĥio havas longan historion antaŭ la eŭropanaj anarkiistoj de la [[19-a jarcento]]. Iuj pretendas, ke anarkiismaj temoj troviĝas en la verkoj de la [[Taoismo|Taoista]] saĝulo [[Laozio]]. [[Diogeno la Cinika|Diogeno]] kaj la cinikuloj kaj ilia samtempulo, [[Zenono el Kitiono]], la fondinto de [[Stoikismo]], ankaŭ prezentis similajn temojn.

Moderna anarkiismo, tamen, floris el la sekulara pensado de la [[Klerismo|klerisma epoko]], precipe el la argumentoj de [[Jean-Jacques Rousseau]] por morala centreco de libereco. "Anarkiismo" komenciĝis kiel termino de abuzo, sed ekde la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]], iuj (ekzemple la ''Enragés'' aŭ ''Kolereguloj'') ekuzis la terminon pozitive, konsiderante la "revolucian registaron" de la [[Jakobeno]]j sinkontraŭdira. El tiu ĉi klimato [[William Godwin]] evoluigis tion, kion multaj homoj konsideras la unuan esprimon de moderna anarkiisma pensado. Godwin estis, laŭ [[Petro Kropotkin]], "la unua homo kiu formulis la politikajn kaj ekonomiajn komprenaĵojn de anarkiismo, kvankam li ne donis tiun nomon al la ideoj evoluigitaj en siaj verkoj." Godwin, [[Filozofia anarkiismo|filozofia anarkiisto]], kontraŭstaris revolucian agadon kaj vidis minimuman ŝtaton kiel modernan "necesan malbonon" kiu estiĝus pli kaj pli nebezonata kaj senpotenca laŭ la iompostioma evoluo de scio. Godwin porpledis ekstreman individuismon, proponante ke ĉiu kunlaborado ĉesu. Godwin sintenis, ke diskriminacio pro iuj ajn kialoj krom kapablo netolereblis.

La unua homo kiu sin priskribis kiel anarkiisto estis [[Pierre-Joseph Proudhon]], kaj pro tio iuj nomas lin la fondinto de moderna anarkiisma teorio. Proudhon proponis spontanean ordon, per kio organizo aperas sen centra aŭtoritato, "pozitivan anarkiismon" en kiu ordo aperas kiam ĉiu faras "tion kion li deziras kaj nur kion li deziras" kaj kie "nur komercaj transakcioj produktas la socian ordon." Kiel Godwin, Proudhon kontraŭstaris perfortan revolucian agadon. Li vidis anarkion kiel "formon de registaro aŭ konstitucio en kiu publika kaj nepublika konscio, formita de la evoluigo de scienco kaj leĝo, estas sole sufiĉa por konservi ordon kaj por garantii ĉiujn liberecojn. En ĝi, konsekvence, la institucio de la polico, preventaj kaj restriktaj metodoj, oficialeco, impostado, ktp., estas reduktitaj al minimumo. En ĝi, pli precipe, la formoj de monarkio kaj intensa centrigo malaperas, anstataŭigitaj de federalaj institucioj kaj vivŝablono bazita sur la komunumo."

== Pensoskoloj ==
{{ĉefa|Anarkiismaj pensoskoloj}}

=== Reciprokismo ===
{{ĉefa|Reciprokisma anarkiismo}}

Reciprokismo komenciĝis dum la [[19-a jarcento]] en la anglaj kaj francaj [[Laborista movado|laboristaj movadoj]], kaj poste adoptis anarkiisman formon konektitan al [[Pierre-Joseph Proudhon]] en [[Francujo]] kaj aliuloj en [[Usono]]. Tio ĉi influis individuismajn anarkiistojn en Usono kiel je Benjamin Tucker kaj je William B. Greene; dum la [[1840-aj jaroj|1840-aj]] kaj [[1850-aj jaroj|1850-aj]] jaroj, Charles A. Dana kaj Greene prezentis la verkojn de Proudhon al Usono. Greene adaptis la reciprokismon de Proudhon al usonaj kondiĉoj kaj prezentis ĝin al Tucker.

Reciprokisma anarkiismo temas pri reciprokeco, libera asociado, volonta kontrakto, federacio, kaj reformo de kredito kaj [[valuto]]. Multaj reciprokistoj kredas ke merkato sen registara interveno egaligas la prezojn al laborkostoj, malestigante profiton, lupagon, kaj rentumon laŭ la laborteorio de valoro. Firmaoj estus devigitaj konkursi por laboristoj same kiel laboristoj konkursas por firmaoj, plialtigante salajrojn.

Iuj vidas reciprokismon kiel inter individuisma kaj kolektivisma anarkiismoj. En ''Kio estas Posedaĵo?'', Proudhon evoluigas koncepton de "libereco", egala al "anarkio", kiu estas la dialektika "kunigo de komunismo kaj posedaĵo." Greene, influita de Pierre Leroŭ, strebis reciprokismon laŭ la kunigo de tri filozofioj – [[komunismo]], [[kapitalismo]], kaj [[socialismo]]. Pli malfruaj individuismaj anarkiistoj uzis la terminon "reciprokismo" sed gardis malmulte la emfazon pri kunigo, dum socialaj anarkiistoj kiel la verkintoj de ''An Anarchist FAQ'' (angle ''Oftaj Demandoj pri Anarkiismo'') pretendas reciprokismon kiel subaro de sia filozofia tradicio.

=== Individuisma anarkiismo ===
{{ĉefa|Individuisma anarkiismo}}
Individuisma anarkiismo ampleksas "kelkajn tradiciojn" kiuj pretendas ke "individuistan konscion kaj la persekuton de memintereso ne restriktu iu ajn kolektiva korpo aŭ publika aŭtoritato." Individuisma anarkiismo subtenas privatan posedaĵon, malkiel la sociala/socialista/kolektivista/komunumista flankoj kiuj porpledas komunan posedaĵon. Individuisman anarkiismon subtenis homoj kiel [[Henry David Thoreau]], Josiah Warren. [[William Godwin]], konsiderita individuisma anarkiisto de iuj, proparolis bonfarecon sed ankaŭ defendis la sanktecon de "privata juĝo" por ĉiu individuo pri sia laboro kaj posedaĵo, kaj antaŭvidis progreseman raciecon, kiu rezultus je malpligrandiĝo kaj eventuala malapero de registaro.

Unu el la plej fruaj kaj plej bone konataj subtenantoj de individuisma anarkiismo estis [[Max Stirner]], kiu verkis la libron ''La Egoo kaj Sia Propreco'' ([[1844]]), "fondan tekston" de la filozofio. La filozofio de Stirner estis "egoisma" formo de individuisma anarkiismo laŭ kiu la individuo faras tion, kio plaĉas al li/ŝi, ne rimarkinte Dion, ŝtaton, aŭ moralajn regulojn, kaj laŭ kiu socio havas neniun respondecon por siaj anoj. Al Stirner, [[Rajto|rajtoj]] estis nerealaĵoj en la menso, kaj socio ne ekzistas sed "la individuoj estas ĝia realeco" – li subtenis posedaĵon kaj posedecon per potenco anstataŭ rajto. Stirner predikis memaserton kaj antaŭvidis "asociojn de egoistoj" kie respekto por senkonsidereco kunigus homojn.

Malpli radikalan formon de individuisma anarkiismo porpledis la "[[Bostono|Bostonaj]] anarkiistoj," [[Usono|usonaj]] individuistoj, kiuj subtenis privatajn posedaĵojn kaj la liberan merkaton. Ili porpledis la protekton de libereco kaj posedaĵo per privataj entreprenistoj, kaj ĝiris interŝanĝon de laboro por salajro, kvankam ili kredis, ke ŝtata monopola kapitalismo (difinita kiel [[monopolo]] financita de la ŝtato) ne plene rekompencas laboron. Eĉ inter la usonaj individuistoj de la 19-a jarcento, estis neniu monolita ismo, kiel ili malkonsentis inter si pri pluraj temoj, inkluzive de intelekt-posedaĵaj rajtoj kaj posedo kontraŭ posedaĵo de tero. Grava disiĝo okazis dum la malfrua [[19-a jarcento]], kiam Tucker kaj kelkaj aliuloj forlasis naturajn rajtojn kaj konvertiĝis al "egoismo," bazita sur la filozofio de Stirner. Iuj "Bostonaj anarkiistoj," kiel Tucker, sinidentigis kiel "socialista" – termino, kiu tiuepoke reprezentis vastan koncepton – per kio ili signifis devoligon al solvi la "laboran problemon" per radikala ekonomia reformo.

=== Sociala anarkiismo ===
{{ĉefa|Sociala anarkiismo}}
Sociala anarkiismo estas unu el la du malsamaj vastaj kategorioj de anarkiismo, la alia kategorio estas individuisma anarkiismo. La termino "sociala anarkiismo" ofte uziĝas por identigi [[Komunumismo|komunumismajn]] formojn de anarkiismo, kiuj emfazas kunlaboradon kaj reciprokan helpon. Sociala anarkiismo inkluzivas anarki-kolektivismon, anarki-komunismon, [[Liberecisma socialismo|liberecisman socialismon]], anarki-sindikatismon, [[Socia ekologio|socian ekologion]], kaj foje reciprokismon.

==== Anarki-kolektivismo ====
{{ĉefa|Anarki-kolektivismo}}
Anarki-[[kolektivismo]] (specifa tendenco nekonfuzenda kun [[Komunumismo|komunumisma]] anarkiismo aŭ la pli ampleksa kategorio foje nomata "kolektivismo") estas plej ofte ligita al [[Miĥail Bakunin]] kaj kun [[Johann Most]]. Malkiel la reciprokistoj, anarki-kolektivistoj kontraŭstaras ĉian nepublikan posedon de la [[produktadrimedoj]], kaj anstataŭ porpledas komunan posedon. Tamen, ili ne intencis ke posedkomunigo inkluzivu distribuon de enspezo, ĉar oni pagus al la laboristoj polaborhore, anstataŭ ol disdoni varojn "laŭ bezono" kiel sub [[anarki-komunismo]]. Kvankam la anarki-kolektivistoj porpledis rekompencon por laboro, iuj ne tute subtenis la eblon de postrevolucia ŝanĝiĝo al komunisma sistemo de laŭbezona disdonado. Anarki-kolektivismo ekestis samtempe kun [[Marksismo]] sed kontraŭstaris la marksisman [[Diktatoreco de la proletaro|Diktatorecon de la proletaro]], malgraŭ la marksista klopodado por kolektivisma senŝtata socio.

==== Anarki-komunismo ====
{{ĉefa|Anarki-komunismo}}
[[Dosiero:Kropotkin Nadar.jpg|thumb|left|Anarki-komunisto Petro Kropotkin kredis ke en anarkio, laboristoj spontanee organizus sin por komune produkti varojn por la tuta socio.]]
Anarki-[[Komunismo|komunistoj]] proponas, ke la plej libera formo de socia organizo estus socio farita de pluraj memstaraj, memregantaj komunumoj kun kolektiva uzo de la [[produktadrimedoj]], kaj kun rekta demokratio kiel la politika organiza formo, rilatita al aliaj komunumoj per federacio. Tamen, iuj anarki-komunistoj kontraŭas la plimultvolan naturon de rekta demokratio, sintenante ke ĝi povas obstrukci individuan liberecon, kaj preferas konsentan demokration. En anarki-komunismo, individuoj ne ricevus rektan rekompencon por laboro (per divido de profitoj aŭ salajroj), sed anstataŭe povus libere uzi la rimedojn kaj profiton de la komunumo. Laŭ anarki-komunistoj [[Petro Kropotkin]], kaj pli malfrue Murray Bookchin, la anoj de tia socio spontanee farus ĉiom da necesa laboro, ĉar ili rekonus la bonaĵojn de komuna entrepreno kaj interhelpo. Kropotkin kredis, ke privata posedeco estis unu el la kaŭzoj de subpremado kaj ekspluatado, kaj porpledis ĝian abolicion, advokante anstataŭe komunan posedecon.

La stato de anarki-komunismo ene de anarkiismo mem estas disputata. Iuj anarki-sindikatistoj, kiel la [[Hispanio|hispana]] [[sindikato]] [[CNT]], vidis anarki-komunisman socion kiel sian celon. Platformismo estas anarki-komunisma tendenco laŭ la tradicio de [[Nestor Maĥno]], kiu argumentis por la "vitala bezono de organizado, kiu, alloginta la plejparton de partoprenantoj en la anarkiisma movado, establus komunan taktikan kaj politikan vicon por anarkiismo, kaj tiel servus kiel gvidanto por la tuta movado." Kelkaj formoj de anarki-komunismo estas de naturo forte egoisma, kaj forte influitaj de radikala individuisma filozofio, kredante ke anarki-komunismo tute ne bezonas komunitarianan naturon; anarki-komunisto Emma Goldman estis influita ambaŭ de [[Max Stirner]] kaj de Petro Kropotkin, kaj miksis iliajn filozofiojn por krei sian propran.

==== Anarki-sindikatismo ====
{{ĉefa|Anarki-sindikatismo}}
Dum la frua [[20-a jarcento]], anarki-[[sindikatismo]] leviĝis kiel klara pensoskolo ene de la anarkiisma movado. Kun pli granda fokuso pri la [[laborista movado]] ol en antaŭaj anarkiismo-formoj, sindikatismo premisas radikalajn [[Sindikato|sindikatojn]] kiel eblan forton por revolucia socia ŝanĝo, anstataŭigantajn [[Kapitalismo|kapitalismon]] kaj la ŝtaton per nova socio, demokratie memdirektita de la laboristoj. Anarki-sindikatistoj strebas abolicii la salajran sistemon kaj privatan posedecon kiel la [[produktadrimedoj]]n, kiuj laŭ ili gvidas al [[Socia klaso|klasmalsamoj]]. Gravaj principoj de sindikatismo inkluzivas laboristan solidarecon, rektan agadon (kiel ĝeneralajn strikojn kaj laborejajn reprenojn), kaj memdirektadon de la laboristaro. Anarki-sindikatismo kaj aliaj branĉoj de anarkiismo ofte ne estas reciproke ekskludaj: anarki-sindikatistoj ofte subtenas anarki-komunismajn aŭ anarki-kolektivismajn ekonomiajn sistemojn. Ĝiaj porpledantoj proponas laboristan organizadon kiel manieron krei la fondaĵojn de nehierarĥia anarkiisma socio ene de la nuna sistemo, kaj tiel okazigi socialan revolucion.

[[Rudolf Rocker]] estis estra frua anarki-sindikatisma pensanto, kiu ekpripensis la originojn de la movado, tion al kio ĝi strebis, kaj kial ĉio ĉi gravas al la estonteco de laboro, en [[1938]] per sia broŝureto ''Anarchosyndicalism''. Kvankam pli ofte asociigita kun laboristaj klopodoj de la frua [[20-a jarcento]] (precipe en [[Francujo]] kaj [[Hispanujo]]), multaj sindikatistaj organizaĵoj aktivas hodiaŭ, unuiĝintaj trans nacilimoj per aneco en la [[Internacia Laborista Asocio]], inkluzive de la SAC en [[Svedio]], la USI en [[Italujo]], kaj la [[CNT]] en Hispanujo.

=== Freŝdate Evoluigitaj Pensoskoloj (ekde la 1960-aj jaroj) ===
[[Dosiero:Bey hakim.jpg|thumb|right|Teorianto Hakim Bey estas grava rolanto en modernaj anarkiistaj rondoj.]]
Anarkiismo daŭre generas multajn plurfontajn kaj sinkretajn filozofiojn kaj movadojn; ekde la revivigo de anarkiismo en Usono dum la [[1960-aj jaroj]], aperis pluraj novaj movadoj kaj skoloj. Post-maldekstrisma anarkiismo estas tendenco, kiu celas sin malproksimigi de la tradicia [[Politika maldekstro|maldekstro]] kaj eskapi la limojn de [[ideologio]] ĝenerale. Post-maldekstristoj argumentas, ke anarkiismo estas malfortigita de sia longa fikso al nekongruaj maldekstrismaj movadoj kaj unuop-problemaj kaŭzoj, kaj vokas sintezon de anarkiisma pensado kaj specife kontraŭaŭtoritatisman revolucian movadon ekstere de la maldekstrisma medio. Post-anarkiismo estas teoria tendenco al sintezo de klasika anarkiisma teorio kaj post-strukturisma pensado evoluigita de Saul Newman kaj ligita al pensantoj kiel Todd May, Gilles Deleuze, kaj Félix Guattari. Ĝi elĉerpas de vasto da ideoj, inkluzive de aŭtonomismo, post-maldekstrisma anarkiismo, situaciismo, post-koloniismo, kaj [[Zapatismo|Zapatista Armeo por Nacia Liberigo]]. Alia freŝdata formo de kritika anarkiismo kaj formala anarkiismo estas [[insurekta anarkiismo]], kiu porpledas neformalan organizadon kaj aktivan rezistadon al la ŝtato; ĝiaj proponantoj inkluzivas je Wolfi Landstreicher kaj Alfredo M. Bonanno.

==== Anarki-feminismo ====
{{ĉefa|Anarki-feminismo}}
Anarki-[[feminismo]] kunigas radikalan feminismon kaj anarkiismon, kiu vidas patriarkion (viran dominadon de virinoj) kiel fundamenta manifestaĵo de nevolonta hierarĥio, kion kontraŭas anarkiistoj. Anarki-feminismon inspiris dum la malfrua [[19-a jarcento]] verkojn de fruaj movadanoj kiel Lucy Parsons, [[Emma Goldman]], kaj [[Voltairine de Cleyre]]. Anarki-feministoj, kiel aliaj radikalaj feministoj, kritikas tradiciajn konceptojn de familio, edukado, kaj genroroloj, kaj volas ilin abolicii. Anarki-feministoj, kontraste, vidas patriarkion kiel fundamenta problemo en socio, kaj kredas ke la feminisma luktado kontraŭ [[seksismo]] kaj patriarkio estas esenca ingredienco de la anarkiisma luktado kontraŭ la [[ŝtato]] kaj [[kapitalismo]]. L. Susan Brown esprimas la sintenon, ke "anarkiismo estas politika filozofio, kiu kontraŭas ĉiujn rilatojn de potenco, kaj estas defundamente feminisma."

==== Ekologia anarkiismo ====
{{ĉefa|Ekologia anarkiismo}}
[[Politika ekologio|Ekologia]] anarkiismo (aŭ ''verda anarkiismo'') estas anarkiisma pensoskolo, kiu emfazas la naturmedion. Iuj ekologiaj anarkiistoj estas nomataj [[Anarki-primitivismo|anarki-primitivistoj]] aŭ "kontraŭ-civilizaj" anarkiistoj, sed ne ĉiuj ĝin tute malakceptas. Foje, oni priskribas ekologian anarkiismon kiel aŭ porteknologian aŭ kontraŭteknologian, por noti la malsamojn inter tiuj, kiuj porpledas la uzadon de altnivela ekologia teknologio por krei kaj daŭrigi anarkiisman socion, kaj tiuj, kiuj ĉefe vidas civilizon kaj modernan teknologion kiel ion malbonan. Ne-primitivistaj ekologiaj anarkiistoj, kiel la antropologo Brian Morris, ofte elĉerpas influon de la [[socia ekologio]] de Murray Bookchin.

=== Anarkiismo sen adjektivoj ===
{{ĉefa|Anarkiismo sen adjektivoj}}
''Anarkiismo sen adjektivoj'', laŭ la vortoj de historiisto George Richard Esenwein, "referencis al senstreka formo de anarkiismo, tio estas, ismo sen iuj priskribaj etikedoj kiel komunisma, kolektivisma, reciprokisma, aŭ individuisma. Por aliuloj,...[ĝi] simple kompreniĝis kiel sinteno, kiu toleris la kunekziston de malsamaj anarkiismaj skoloj." Anarkiismo sen adjektivoj emfazas harmonion inter la variaj anarkiismoj partioj, kaj celas unuigi ilin per iliaj dividitaj kontraŭaŭtoritatismaj kredoj. La pozicion unue alprenis en [[1889]] Fernando Tarrida del Mármol kiel vokon por tolero, post kiam lin ĝenis la "amaraj debatoj" inter la malsamaj anarkiismaj movadoj. [[Voltairine de Cleyre]], [[Errico Malatesta]], kaj Fred Woodworth estas rimarkindaj proponantoj de tiu ĉi vidpunkto. Kelkaj historiuloj atribuis al kelkaj gazetoj la celon disvastigi tiun tipon de anarkiismon sen adjektivoj, aŭ pli simple la anarkiismon ĝenerale sen aliĝo al iu ajn skolo; unu el tiuj gazetoj estis en [[Hispanujo]] [[La Revista Blanca]].

== Anarkiismo kaj Esperanto ==
{{ĉefa|Anarkiismo kaj Esperanto}}
Anarkiismaj pensoj pri [[socia justeco]] kaj [[egaleco]] forte ligis la movadon al [[Esperanto]]. Dum la frua [[Esperanto-movado]] anarkiistoj entuziasme propagandis por la lingvo. Ekde [[1905]] fondiĝis anarkiismaj [[Esperanto-grupo]]j en [[Stokholmo]], [[Bulgario]], [[Ĉinio]] kaj aliloke. La plimulto da [[proleto|proletaj]] [[esperantisto]]j dum la frua movado estis anarkiistoj. La kontraŭŝtata kaj kontraŭkapitalisma sintenoj de anarkiistaj esperantistoj kontribuis al la kreo de [[SAT]] en [[1921]] de [[Eŭgeno Lanti]]<ref name=slevin>[http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm#historio2 Esperanto kaj Anarkiismo]</ref>. Hodiaŭ ekzistas la [[Liberecana Frakcio de SAT|Liberecana Frakcio]] en SAT.

== Anarkiismo kiel socia movado ==
Anarkiismo kiel socia movado dum longa tempo daŭris malgraŭ ŝanĝiĝoj de populareco. Ĝia klasika epoko, kiu laŭ kleruloj okazis inter [[1860]] kaj [[1939]], estas ligita kun la laboristaj movadoj de la [[19-a jarcento]], kaj kun la luktado kontraŭ [[faŝismo]] dum la [[Hispana Enlanda Milito]].

=== La 1-a Internacio ===
[[Dosiero:Bakuninfull.jpg|thumb|right|Anarki-kolektivisto [[Miĥail Bakunin]] kontraŭis la marksistan celon de [[diktatoreco de la proletaro]], anstataŭ preferante universalan ribelon, kaj li aliancigis sin kun la kontraŭaŭtoritatistoj de la 1-a Internacio antaŭ sia elpelo de la Marksistoj.]]
En [[Eŭropo]], brutalaj reagoj sekvis la revoluciojn de [[1848]], sed en [[1864]] la [[1-a Internacio]] unuigis diversajn revoluciemulojn, inkluzive de francaj sekvantoj de [[Proudhon]], blankistoj, [[Framasonismo|framasonistoj]], anglaj sindikatanoj, [[Socialismo|socialistoj]], kaj socialdemokratoj. Pro ĝiaj ligoj al aktivaj laboristaj movadoj, la 1-a Internacio fariĝis grava organizaĵo. [[Karl Marx]] fariĝis inter ĝiaj estroj, kaj aniĝis en ĝian Ĝeneralan Konsilantaron. La reciprokistoj (sekvantoj de Proudhon), kontraŭis la ŝtatan socialismon de Marx, advokatante politikan abstinismon kaj malgrandajn kvantojn da posedaĵoj. En [[1868]], post ilia nesukcesa partopreno en la Ligo de Paco kaj Libereco, [[Miĥail Bakunin]] kaj liaj kunuloj aniĝis en la 1-an Internacion – kun kiu ne engaĝis la Ligo. Ili sinaliancigis kun la kontraŭaŭtoritatismaj socialismaj partoj de la Internacio, kiu porpledis la revolucian detruon de la ŝtato, kaj la kolektivigon de posedaĵoj. Unue, la kolektivistoj laboris kun la marksistoj por puŝi la Internacion laŭ pli revolucia socialisma direkto. Poste, la Internacio polusiĝis laŭ du kampoj, kun Marx kaj Bakunin kiel siaj kontraŭstarantaj estroj. Bakunin karakterizis la ideojn de Marx kiel aŭtoritatismaj, kaj antaŭvidis ke, se marksisma partio potenciĝis, ĝiaj estroj simple anstataŭigus la regoklason kontraŭ kiu ili tiom longe batalis. En [[1872]], la konflikto finis per disiĝo inter la du grupoj, kiam, ĉe la Haga Kongreso, Marx forpelis je Bakunin kaj James Guillaume el la Internacio, kaj translokigis ĝian stabejon al Novjorko. Responde, la kontraŭaŭtoritatismaj partoj kreis sian propran Internacion ĉe la Kongreso de St. Imier, alprenante revolucian anarkiisman programon.

=== Anarkiismo kaj organizita laboro ===

La kontraŭaŭtoritatismaj partoj de la [[1-a Internacio]] estis la antaŭvenintoj de la anarki-sindikatistoj, klopodante "anstataŭigi la privilegion kaj aŭtoritaton de la ŝtato" kun la "libera kaj spontanea organizo de laboro." En [[1907]], la Internacian Anarkiistan Kongreson de Amsterdamo ĉeestis deputatoj de dek-kvar landoj, inter kiuj estis gravaj roluloj de la anarkiisma movado, inkluzive de [[Errico Malatesta]], Pierre Monatte, Luigi Fabbri, Benoît Broutchoŭ, [[Emma Goldman]], [[Rudolf Rocker]], Christiaan Cornelissen, ktp. Oni traktis plurajn temojn dum la Kongreso, partikulare pri la organizo de la anarkiisma movado, ideoj pri popola edukado, la ĝenerala [[striko]], kaj [[kontraŭmilitarismo]]. Centra debato koncernis la rilaton inter anarkiismo kaj sindikatismo. Malatesta kaj Monatte partikulare kontraŭ unu la alia pri tiu ĉi temo; Monatte pensis ke sindikatismo estis revolucia, kaj kreus la kondiĉojn de socia revolucio, dum Malatesta pensis nure sindikatismo ne sufiĉa. Malatesta pensis ke sindikatoj estis reformismaj, kaj eĉ foje povus esti konservativaj. Kune kun Cornelissen, li citis usonajn sindikatojn kiel ekzemplo, kie sindikatoj konsistantaj el bonkvalitaj laboristoj foje kontraŭis malbonkvalitajn laboristojn por defendi sian relative privilegian pozicion.

La Federacio de Hispanaj Laboristoj en [[1881]] estis la unua grava anarki-sindikatisma movado; anarkiistaj sindikataj federacioj speciale gravis en Hispanujo. La plej sukcesa estis la [[Confederación Nacional del Trabajo]] (Nacia Konfederacio de Laboro, mallongigita kiel CNT), fondita en [[1910]]. Antaŭ la [[1940-aj jaroj]], la CNT estis grava potenco en la politiko de la laborista klaso, kaj grave rolis en la [[Hispana Enlanda Milito]]. La CNT filiiĝis kun la Internacia Laborista Asocio, federacio de anarki-sindikatismaj sindikatoj fondita en [[1922]], kun deputatoj reprezentante du milionojn da laboristoj de dek-kvin landoj en Eŭropo kaj Latin-Ameriko. La plej granda organizita anarkiisma movado nuntempe estas en Hispanujo, kie ekzistas multaj organizoj, kiuj agnoskas sin kiel anarkosindikatismaj, kaj ĉefe la la [[CNT]], kiu plutenas la rektan heredon de la iama sindikato kaj la CGT (Confederación General del Trabajo), kies membroj oni kalkulis ĉirkaŭ 100,000 en [[2003]], kiam ricevis sektorojn neanarkiismajn. Aliaj aktivaj sindikatismaj movadoj inkluzivas la usonan Aliancon por Laborista Solidareco kaj la britan Solidarecan Federacion. La revolucia industria sindikato [[IWW|Industriaj Laboristoj de la Mondo]], anarki-sindikatisma sekvanto de la 1-a Internacio, ankaŭ restas aktiva.

Okazis pluraj grandaj konfliktoj en Usono rilatite al anarki-sindikatismo, ekzemple la [[Tumulto de Haymarket Square]] kaj la Striko de Homestead.

=== La Rusia Revolucio ===
[[Dosiero:Goldmanberkman.jpeg|thumb|right|Geanarkiistoj [[Emma Goldman]] kaj [[Alexander Berkman]] rezistis [[Bolŝeviko|bolŝevikan]] centrigon de potenco post la [[Oktobra Revolucio]].]]
Anarkiistoj partoprenis ĉeflanke de la [[bolŝevikoj]] en ambaŭ la [[Rusia revolucio de februaro 1917|februara]] kaj [[Oktobra Revolucio|oktobra]] revolucioj, kaj multaj anarkiistoj unue subtenis la bolŝevikan ŝtatrenverson. Tamen, la bolŝevikoj baldaŭ turnis sin kontraŭ la anarkiistoj kaj alia maldekstrisma kontraŭstaro, konflikto kiu finis en [[1921]] per la [[Matrosribelo de Kronstadt|Kronŝtadta matrosribelo]]. Anarkiistoj en centra [[Rusujo]] estis ĉu enmalliberejigitaj ĉu pelitaj subgrunden se ili ne aliĝis al la gajnintaj bolŝevikoj. En [[Ukrainio]], anarkiistoj batalis en la [[Rusia enlanda milito|enlanda milito]] kontraŭ la Blankoj, kaj poste kontraŭ la Bolŝevikoj, gviditaj en la [[Maĥnovŝĉino]]
de [[Nestor Maĥno]], kiu provis starigi anarkiisman socion en la regiono dum kelkaj monatoj.

Elpelitaj usonaj anarkiistoj [[Emma Goldman]] kaj [[Alexander Berkman]] estis inter tiuj, kiuj agitadis responde al bolŝevika politiko kaj la subpremo de la [[Kronŝtadta matrosribelo]], antaŭ ke ili forlasis Rusujon. Ambaŭ verkis historiojn de siaj spertoj en Rusujo, kritikante la kvanton da kontrolo uzitan de la Bolŝevikoj. Por ili, la predikoj de [[Bakunin]] pri la konsekvencoj de [[Marksismo|marksisma]] regno pruviĝis tro veraj.

La gajno de la Bolŝevikoj en la Oktobra revolucio kaj la rezulta enlanda milito serioze damaĝis anarkiistajn movadojn internacie. Multaj laboristoj kaj aktivuloj vidis bolŝevikan sukceson kiel ekzemplon; [[Komunista partio|komunistaj partioj]] kreskis, kaj tio kostis por anarkiismo kaj aliaj [[Socialismo|socialistaj]] movadoj. En [[Francujo]] kaj [[Usono]], ekzemple, iuj anoj de la gravaj sindikatismaj movadoj de la CGT kaj la [[IWW]] forlasis tiujn organizaĵojn kaj aniĝis en la [[3-a Internacio]].

En [[Parizo]], la grupo Dielo Truda de rusiaj anarkiistaj ekzilitoj, kiu inkluzivis je [[Nestor Maĥno]], findecidis, ke anarkiistoj devis evoluigi novajn formojn de organizo, responde al la strukturoj de [[bolŝevismo]]. Ilia manifesto de [[1926]], nomita Organiza Platformo de la Ĝenerala Sindikato de Anarkiistoj (Malneto), estis subtenita de iuj anarki-komunistoj, sed kontraŭita de multaj aliaj. Platformismaj grupoj hodiaŭ inkluzivas je la Laborista Solidareca Movado en [[Irlando]] kaj je la Nord-Orienta Federacio de Anarki-Komunistoj (NEFAC) en [[Nord-Ameriko]].

=== La Lukto kontraŭ Faŝismo ===
Dum la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj|1930-aj]] jaroj, la stariĝo de [[faŝismo]] en [[Eŭropo]] aliformigis la anarkiisman konflikton kontraŭ la ŝtato. En [[Italujo]] okazis la unuaj luktoj inter anarkiistoj kaj faŝistoj. Italaj anarkiistoj grave rolis en la kontraŭfaŝisma organizaĵo ''Arditi del Popolo'', kiu estis plej forta en regionoj kun anarkiismaj tradicioj, kaj kiu venkis sukcese plurfoje; ili sukcese forpelis la Nigraĉemizojn de la anarkiista fortejo de [[Parmo]] en [[aŭgusto]], [[1922]]. En [[Francujo]], kie la Ekstremdekstrismaj Ligoj preskaŭ ribelis en la tumultoj de Februaro, 1934, anarkiistoj disiĝis pri politiko de unuiĝinta fronto.

En [[Hispanujo]], la [[CNT]] unue rifuzis aliĝi al balota alianco de la [[populara fronto]], kaj ĝia abstino kaŭzis balotogajnon de la dekstrismo. Sed en [[1936]], la CNT ŝanĝis sian politikon, kaj anarkiistaj voĉdonoj helpis redoni al la populara fronto potencon. Monatojn poste, la regna klaso respondis per provita ŝtatrenverso, kaj la [[Hispana Enlanda Milito]] ([[1936]]-[[1939]]) komenciĝis. Responde al la milita ribelo, anarkiisme inspirita movado de kamparanoj kaj laboristoj, subtenita de armhavantaj milicoj, ekregis [[Barcelono]]n kaj grandajn regionojn de kampara Hispanujo, kie ili kolektivigis la teron. Sed eĉ antaŭ la faŝisma gajno en [[1939]], la anarkiistoj estis malgajnanta en amara lukto kontraŭ la [[Stalinismo|stalinistoj]], kiuj kontrolis la disdonon de milita helpo al la respublikana kaŭzo de [[Sovetunio]]. Laŭ [[George Orwell]] kaj aliaj eksterlandaj observantoj, trupoj gviditaj de Stalinistoj subpremis la kolektivojn kaj persekutis malkonsentajn [[Marksismo|marksistojn]] kaj anarkiistojn.

=== Enmovadaj demandoj kaj debatoj ===
[[Dosiero:Uroligheder3.jpg|thumb|right|La efikeco kaj legitimeco de perforto por politikaj celoj eĉ hodiaŭ estas polemikaj demandoj inter anarkiistoj.]]
Anarkiismo estas filozofio, kiu enkorpigas multajn diversajn kaj malsamajn sintenojn, tendencojn, kaj pensoskolojn; tiel, oftas malkonsento pri demandoj de valoroj, [[ideologio]], kaj taktikoj. La kongrueco de [[kapitalismo]] (kiun anarkiistoj kutime malakceptas, laŭ la ''Oksforda Akompanlibro al Filozofio''), [[naciismo]], kaj [[religio]] ene de anarkiismo estas amplekse disputata. Simile, anarkiismo ĝuas malsimplan interrilaton kun ideologioj kiel [[Marksismo]], [[komunismo]]. Anarkiistoj povas esti inspiritaj de [[humanismo]], [[Kristana anarkiismo|dia aŭtoritato]], etika egoismo, aŭ de multaj aliaj alternativaj etikaj ismoj.

Fenomenoj kiel [[civilizacio]], [[teknologio]] (t.e., ene de anarki-primitivismo kaj [[insurekta anarkiismo]]), kaj la demokrata procedo estas akre kritikitaj de iuj anarkiismaj tendencoj, kaj samtempe laŭditaj de aliaj. Anarkiismaj sintenoj pri [[raso]], [[Genro (sociologio)|genro]], kaj la naturmedio ŝanĝiĝis ege ekde la moderna origino de la filozofio en la [[18-a jarcento]].

Je taktika nivelo, dum [[propagando pro agado]] estis taktiko uzita de anarkiistoj en la [[19-a jarcento]] (ekz. en la nihilisma movado), modernaj anarkiistoj (ekzemple [[Anarki-pacismo|anarki-pacistoj]]) proponas alternativajn metodojn por starigi anarkiisman socion kiel [[senperforto]], alternativa ekonomio, kaj kontraŭŝtata kripto-anarkiismo. La diverseco en anarkiismo kaŭzis amplekse malsamajn uzojn de la samaj terminojn inter malsamaj anarkiismaj tradicioj, fakto kiu gvidis al multaj difinaj demandoj en anarkiisma teorio.

== Elstaraj Anarkiistoj ==
{|
|- style="vertical-align: top;"
|
* [[William Godwin]]
* [[Pierre-Joseph Proudhon]]
* [[Miĥail Bakunin]]
* [[Lysander Spooner]]
|   
|
* [[Benjamin Tucker]]
* [[Petro Kropotkin]]
* [[Errico Malatesta]]
* [[Emma Goldman]]
* [[Noam Chomsky]]
|   
|
* [[Voltairine de Cleyre]]
* [[Lev Tolstoj]]
* [[Murray Bookchin]]
* [[Élisée Reclus]]
|   
|
* [[Rudolf Rocker]]
|}

== Elstaraj Anarkiismaj organizoj ==
* [[CNT]]
* [[FIJL]]
* [[FAI]]

== Referencoj ==
{{referencoj}}

=== Vidu ankaŭ ===
* [[Anarkiismaj simboloj]]
* [[Anarkiismo kaj Esperanto]]
* [[Novmaltusanismo kaj anarkiismo]]
* [[Anarkiismo kaj kulturo]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|wiktionary|wikiquote}}
* [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm Anarkiismo kaj Esperanto]
* [http://epo.anarchopedia.org Anarĥopedio]
* [http://www.enxarxa.com/esperanto/KROPOTKIN%20La%20Pariza%20Komunumo.pdf KROPOTKIN, Piotr: La Pariza Komunumo]
* [http://informabulteno.wordpress.com ILA Informa Bulteno]

{{ideologio}}
{{anarkiismo}}
{{elstara}}

{{havenda artikolo|Anarkiismo}}

[[Kategorio:Anarkiismo| ]]

{{LigoElstara|eu}}
{{LigoElstara|id}}
{{LigoLeginda|zh}}

[[af:Anargisme]]
[[an:Anarquismo]]
[[ar:لاسلطوية]]
[[arz:اناركيه]]
[[ast:Anarquismu]]
[[az:Anarxizm]]
[[bat-smg:Anarkėzmos]]
[[be:Анархізм]]
[[be-x-old:Анархізм]]
[[bg:Анархизъм]]
[[bo:གཞུང་མེད་ལམ་སྲོལ།]]
[[br:Anveliouriezh]]
[[bs:Anarhizam]]
[[ca:Anarquisme]]
[[cs:Anarchismus]]
[[cy:Anarchiaeth]]
[[da:Anarkisme]]
[[de:Anarchismus]]
[[diq:Anarşizm]]
[[el:Αναρχισμός]]
[[en:Anarchism]]
[[es:Anarquismo]]
[[et:Anarhism]]
[[eu:Anarkismo]]
[[fa:آنارشیسم]]
[[fi:Anarkismi]]
[[fiu-vro:Anarkism]]
[[fo:Anarkisma]]
[[fr:Anarchisme]]
[[fy:Anargisme]]
[[ga:Ainrialachas]]
[[gd:Ain-Riaghailteachd]]
[[gl:Anarquismo]]
[[he:אנרכיזם]]
[[hi:अराजकता]]
[[hif:Khalbali]]
[[hr:Anarhizam]]
[[hu:Anarchizmus]]
[[id:Anarkisme]]
[[is:Stjórnleysisstefna]]
[[it:Anarchismo]]
[[ja:アナキズム]]
[[jbo:nonje'asi'o]]
[[jv:Anarkisme]]
[[ka:ანარქიზმი]]
[[kk:Анархизм]]
[[ko:아나키즘]]
[[krc:Анархизм]]
[[la:Anarchismus]]
[[lt:Anarchizmas]]
[[lv:Anarhisms]]
[[mk:Анархизам]]
[[mn:Анархизм]]
[[ms:Anarkisme]]
[[mwl:Anarquismo]]
[[nl:Anarchisme]]
[[nn:Anarkisme]]
[[no:Anarkisme]]
[[oc:Anarquisme]]
[[pdc:Anarchism]]
[[pl:Anarchizm]]
[[pnb:انارکی]]
[[pt:Anarquismo]]
[[ro:Anarhism]]
[[ru:Анархизм]]
[[sah:Анархизм]]
[[sco:Anarchism]]
[[sh:Anarhizam]]
[[simple:Anarchism]]
[[sk:Anarchizmus]]
[[sl:Anarhizem]]
[[sr:Анархизам]]
[[sv:Anarkism]]
[[sw:Utawala huria]]
[[ta:அரசின்மை]]
[[th:อนาธิปไตย]]
[[tl:Anarkismo]]
[[tr:Anarşizm]]
[[ug:ئانارخىزم]]
[[uk:Анархізм]]
[[ur:فوضیت]]
[[vi:Chủ nghĩa vô chính phủ]]
[[war:Anarkismo]]
[[yi:אנארכיזם]]
[[zh:无政府主义]]
[[zh-min-nan:Hui-thóng-tī-chú-gī]]
[[zh-yue:無政府主義]]

User:Equi

2010-09-05T13:19:08Z

Equi: Nova paĝo: /An

[[/An]]

Talk:Anarkiismo

2008-03-29T14:52:31Z

Equi:

*bonan tagon, mi ne lernas esperanton de longa tempo, sed mi piensas kiam "sen ordonpovon" respondas pli al ideo pri anarkiismo ol "sen estroj". Mi eraras ? -- '''[[User:Equi|Equi]]'''
*alie, mi ne komprenas kial "demokration kaj liberecon" estu las karakteroj pri la anarkiismo. Anarkiistaj estas kritikoj pri demokratio. -- '''[[User:Equi|Equi]]'''

la artikolo lauu Vikipedio estas pli malvolva ol anarkopedia. Ni povas kopii tiu artikolo ? -- '''[[User:Equi|Equi]]'''

Talk:Anarkiismo

2008-03-29T14:39:59Z

Equi:

Anarkiismo

2008-03-29T14:31:40Z

Equi: +

'''Anarkiismo''' aŭ anarĥiismo estas la ideo kiu volas ke la socio vivu sen estroj.

La vorto devenas de la helena por "sen-estro": an- (sen) + arki (nobla - estra - ordonpovo).

Anarkiismo estas filozofio politika kiu ĉirkaŭbrakumas demokration kaj liberecon, kaj celas detrui ĉiujn tipojn de devigo kaj subpremo. La homa subpremo radike konsideratas esti malegaleco. Pro tio estas la perfekta ilo ideologia por detrui malriĉecon, rasismon kaj seksismon. Ĉiuj ĉi estas povo-sistemoj bazitaj en hierarkio. Hierarkio signifas desuper-suben, kiel piramido. Konstruaĵoj de povo-hierarkioj kreas poziciojn de relativa privilegio kaj relativa subpremo. Kapitalismo, blankula supereco kaj patriark-reĝima supereco ankaŭ estas desuper-suben-povkonstruaĵoj. Anarkiismo havas alian ideon pri povo. Anstataŭ povon super, anarkiismo proponas povon kun; kunlaboro. Tio ĉi signifas ke socialaj sistemoj kaj institucioj devas esti bazataj sur kunlaboro, kaj povo restu ĉe la individuoj kaj la kolektivoj al kiuj ili libere asociiĝas.

Ĉiuj estas respondeculaj individuoj.

Anarkiismo volviĝas ĉirkaŭ kvin bazaj principoj:

1. egaleco
2. senpera demokratio
3. libera asociado
4. reciproka helpado
5. diverseco

Egaleco povas havi plurajn signifojn. Koncerne la anarkiisman filozofion, temas pri egaleco rilate al povo. Tio ne signifas ke oni deziras tute novan socion bazitan sur totalisma vizio de ĉiuj aspektantaj same kaj farantaj la samon – fakte en diverseco oni vidas forton. Anstataŭe ni opinias ke ĉiuj havu egalan aliron al la povo decidi kiel oni volas vivi. La plej bona maniero instituciigi povon estas per diversaj formoj de demokratio.

[[Demokratio]] estas malklara ideo, sed ĝenerale ĝi celas povigi ĉiujn por havigi al ili egalan voĉon en decidoj kiuj efikas iliajn vivojn. Tio nur validas se kovras ĉiujn partojn de la socia vivo. [[Kapitalismo]] estas nedemokratia, precipe kiam ĝi estas kombinata kun rasismo kaj seksismo.

Libera asociado estas la principo ke individuoj ne estu devigataj partopreni sociajn aranĝojn kontraŭ iliaj voloj. Se oni naskiĝas en malriĉecon en la nuna mondo, plej verŝajne tiu persono mortos malriĉa. En anarkiista socio kolektivoj por ĉio, kio estas dezirata de homoj, estas kreitaj de homoj libere kuniĝintaj, kun egala povo por decidi la estonton de la socio. Tiu ĉi vizio kovras ĉiujn sociajn aranĝojn – de via najbararo al urbo, restoracio ktp.

Anarkiistoj kredas ke povo devas baziĝi sur la radikoj, kaj ke organizaĵoj devus iri desub-superen, sed ni komprenas ke nia fokuso devas esti tutmonda. Por pli grandaj formoj de organizado trans la loka nivelo ni pledas por federacioj de liberaj kolektivoj. Tiuj ĉi povos kunordigi malsamajn aferojn kiel rubaĵmastrumadon, komputilan teknologion, naturajn rimedojn, defend-armeon aŭ produktadon. Ili baziĝos sur la samaj anarkiismaj principoj; sed agos per delegitoj de la kolektivoj, anstataŭ ĉiuj membroj de ĉiu kolektivo. Delegitoj, en anarkiisma kompreno, ne estas karieraj politikistoj, sed membroj dumtempe elektitaj por reprezenti kolektivon pri specifa afero. La du lastaj principoj rilatas unu al la alian. Reciproka helpado estas alia esprimo de kunlaboro, sed havas pli specifan signifon. Reciproka helpado estas la kultura idealo, opozicie al konkurado. Kiam homoj laboras kune, ili atingas multe pli ol kiam ili laboras unu kontraŭ la alia. Sociaj organizaĵoj devus ĉirkaŭbrakumi kaj admoni tion ĉi. Diverseco estas ŝlosilo al travivo en la estonto. La moderna emo normigi ĉion kaj apliki la produktigan lineon al ĉiuj flankoj de la socia vivo lasis multajn fremdigitaj kaj senesperaj. Tiu emo estis ankaŭ grandparte respondeca pri la detruo de naturmedio. Diverseco estas organizoformo pli ekologia. Anstataŭ provi konformigi la realon al la ŝtat-burokratiaj ideoj de ordo per trudo de aŭtoritato, anarkiistoj komprenas ke sociaj organizaĵoj funkcias pli efektive por la koncernataj homoj, se tiuj homoj havas la povon formi ilin tiel, kiel ili volas. Do, anarkiistoj apogas diversajn formojn de [[demokratio]], familia organizado, produktado, dancado, amado, manĝado, ĉio ajn. Kiam homoj vivas diverse ili interagas en natur-simila maniero. Aldone pli malfaciliĝas regi ilin.

== '''Organizaĵoj''' ==
*[[CNT]]
*[[FAI]]
*[[ILA]]

== '''Estas anarĥismo''' ==
[[ mem-kontrolado de produktado ]]

== '''Anarĥistoj''' ==
*[[Buenaventura Durruti]]
*[[Miĥail Bakunin]]
*[[Max Nettlau]]
*[[Emma Goldman]]
*[[Petro Kropotkin]]
*[[Elisée Reclus]]
*[[Errico Malatesta]]
*[[Pierre-Joseph Proudhon]]
*[[Rudolf Rocker]]
*[[Nestor Makhno]]

== '''Esperantistaj Anarkiistoj''' ==
*[[Ba Jin]]
*[[Gilbert Ledon]]
*[[JoMo]]
*[[Paul Berthelot]]
*[[Roberto das Neves]]
*[[Alekcxjo]]

== '''Anarkiismaj Movadoj''' ==
*[[Hispana Revolucio]]
*[[Maĥnovŝĉino]]
*[[PROVO-movado]]

[[Category:Anarkiismo]]

[[ar:لاسلطوية]]
[[da:anarkisme]]
[[de:Anarchismus]]
[[en:Anarchism]]
[[es:Anarquismo]]
[[fr:Anarchisme]]
[[hr:anarhizam]]
[[id:Anarkisme]]
[[it:anarchismo]]
[[pl:anarchizm]]
[[ro:Anarhism]]
[[ru:анархизм]]
[[zh:无政府主义]]

Talk:Anarkiismo

2008-03-29T14:13:27Z

Equi: bonan tagon, mi ne lernas esperanton de longa tempo, sed mi piensas kiam "sen ordonpovon" respondas pli al ideo pri anarkiismo ol "sen estroj". Mi eraras ?

bonan tagon, mi ne lernas esperanton de longa tempo, sed mi piensas kiam "sen ordonpovon" respondas pli al ideo pri anarkiismo ol "sen estroj". Mi eraras ? -- '''[[User:Equi|Equi]]'''